جهان چون چشم و خال و خطّ و ابروست * كه هر چيزى به جاى خويش نيكوست نمونهء سوم انسان ، نوعى حيوان است كه در سود و زيان حيوانات در نظام خلقت شريك است . هم‌چنين سود و زيان‌هايى وجود دارد كه ويژهء انسان است و حيوانات را در آن ، سهمى نيست . انسان افزون بر اين‌كه داراى قوّهء عاقله است و از اين لحاظ ، از حيوانات ، تمايز پيدا مىكند ، داراى قوّهء شهوت و غضب است و به لحاظ اين دو قوّه ، با حيوانات مشترك است . زيان‌هايى كه دامن‌گير انسان مىشود ، از ناحيهء جهل و اطاعت نكردن قوّهء شهوت و غضب از قوّهء عاقله است . شخصى كه فرمانبر شهوت و غضب خود است ، ممكن است كه در اين دنيا شادكام و آسوده‌خاطر باشد ؛ ولى در روز رستاخيز زيان سختى مىبيند . هرچند در همين دنيا هم ممكن است گرفتار بدبختى گردد و از ساعتى شهوت‌رانى يا خشم و غضب ، ممكن است عمرى پريشانى و پشيمانى ببيند . هركدام از قواى شهوى و غضبى كمالى دارند كه بايد به آن برسند . نه وجود آنها در ساختار آدمى زايد است و نه كمال وجودى آنها . نمىتوان گفت : شهوت و غضب نبايد در نهاد آدمى به وديعت گذارده شود . اگر شهوت نبود ، بقاى فرد و بقاى نوع ، تضمين نمىشد . اگر غضب نبود ، انسان از جان ، مال ، شرف ، ناموس و دين خود دفاع نمىكرد . اينها بايد باشند ، منتها بايد تحت فرمان عقل و شرع ، انجام وظيفه كنند . در اين صورت ، نه تنها در دنيا و آخرت ، زيانى بر وجود آنها مترتّب نمىشود ، بلكه هم در دنيا و هم در آخرت ، وسيلهء سعادت و سربلندى خواهند بود . اگر انسان از خشم و شهوت ، زيان مىبيند ، براى كاربرد غلط و غيرعقلانى